PF आणि ESIC म्हणजे काय? पगारातून पैसे का कापतात — कामगारांसाठी संपूर्ण माहिती

दर महिन्याला पगारातून 'PF' आणि 'ESIC' साठी पैसे कापतात. बहुतेक कामगार ही कपात बघतात आणि गप्प राहतात — काय मिळतंय हे विचारतही नाहीत. आणि मालकही नीट सांगत नाहीत. पण हे पैसे तुमचेच आहेत — ते कुठे जातात, काय मिळतं, हे जाणून घेणं तुमचा हक्क आहे.

PF म्हणजे काय?

PF म्हणजे Employees' Provident Fund (EPF). दर महिन्याला तुमच्या basic पगाराच्या १२% पैसे तुमच्या PF account मध्ये जातात. मालकही त्याच्याकडून १२% टाकतो — म्हणजे एकूण २४% basic पगार PF मध्ये जमा होतो. मालकाच्या १२% पैकी ८.३३% Employee Pension Scheme (EPS) मध्ये जातात — रिटायरमेंटनंतर pension मिळण्यासाठी. उरलेले ३.६७% तुमच्या EPF account मध्ये जमा होतात. PF म्हणजे सरकारी बचत खातं — रिटायरमेंटला किंवा नोकरी सोडल्यावर व्याजासकट (सध्या ८.१–८.५% वार्षिक) सगळं परत मिळतं.

ESIC म्हणजे काय?

ESIC म्हणजे Employee State Insurance Corporation. हे एक health insurance आणि सामाजिक सुरक्षा scheme आहे. तुमच्या gross पगाराच्या ०.७५% तुम्ही भरता. मालक ३.२५% भरतो. म्हणजे एकूण ४% gross पगार ESIC साठी जातो — त्यात तुम्ही आणि तुमचं संपूर्ण कुटुंब cover होतं. बदल्यात ESIC hospital मध्ये free treatment, दाखल होणं, औषधे आणि डॉक्टर consultation मिळतं. बाळंतपणाचा फायदा आणि अपंगत्वाचं coverage पण यात असतं.

कुणाला लागू होतं?

• PF — मालकाकडे २० किंवा जास्त कामगार असतील आणि basic पगार ₹१५,०००/महिना पेक्षा कमी असेल तर compulsory
• ESIC — मालकाकडे १० किंवा जास्त कामगार असतील आणि gross पगार ₹२१,०००/महिना पेक्षा कमी असेल तर compulsory
• पगार वाढल्यानंतरही कामगार स्वेच्छेने PF चालू ठेवू शकतात
• दुकानात कमी कामगार असतील तर PF आणि ESIC optional असतात — पण कामगार स्वेच्छेने घेऊ शकतात

PF Balance कसं चेक करायचं?

प्रत्येक PF member ला Universal Account Number (UAN) मिळतो — Aadhaar शी जोडलेला १२ अंकांचा नंबर. epfindia.gov.in वर UAN आणि password ने login करा — balance बघता येतो, monthly contributions दिसतात, passbook download करता येतं. 'EPFOHO UAN' हा SMS तुमच्या registered mobile वरून ७७३८२९९८९९ वर पाठवला तरी balance मिळतो. मालकाने UAN दिला नसेल तर HR ला विचारा — कायद्याने देणं बंधनकारक आहे.

नोकरी सोडल्यावर PF चं काय होतं?

५ वर्षे सतत PF contribution केल्यानंतर नोकरी सोडली तर संपूर्ण PF — मालकाचा हिस्सा आणि व्याजासकट — पूर्णपणे tax free मिळतो. ५ वर्षांपूर्वी सोडलं तर medical emergency, घर घेणे, किंवा शिक्षणासाठी partial withdrawal मिळतो. नोकरी बदलताना PF नवीन मालकाच्या account मध्ये transfer करता येतो — pension वर्षे टिकून राहतात. मालकाने पगारातून PF कापला पण EPFO कडे जमा केला नाही तर epfindia.gov.in वर Grievance Portal वर तक्रार नोंदवा — हे बेकायदेशीर आहे.